Eiwitten

Wat zijn eiwitten?

Eiwitten zijn opgebouwd uit aminozuren (koolstof, waterstof, aminogroep, zuurgroep en restgroep). Er zijn 20 verschillende aminozuren in eiwitten.

Belangrijke rol:

  • bouwstoffen (huid, spieren, bloed, bot, haren, nagels etc.)
  • regulerende functie (enzymen, hormonen)
  • energie(gemiddelde NL volwassenen: 15-16 E%)

Indeling aminozuren:

9 essentiele aminozuren: kunnen niet of niet in voldoende mate in het lichaam worden geproduceerd je hebt ze dus nodig uit voedsel. His, Iso, Leu, Lys, Met, Phe, Thr, Trp, Val.

11 niet-essentiele aminozuren: kunnen wel geproduceerd worden uit andere aminozuren. Ala, Arg…..

Eiwit structuur

  1. Primaire structuur: volgorde van aminozuren, lange reeks.
  2. Secundaire structuur: alfa helix, beta sheet plaatsen.
  3. Tertiaire structuur: bruggen tussen alfa helix en beta sheet.
  4. Quaternaire structuur: samenwerken met meer eiwitten (eiwit complex vormen) bijvoorbeeld hemoglobine.

Vertering absorptie eiwitten:

In de maag: afbeken dmv hydrolyse van eiwitten. Hydrochloric acid ontvouwt en breekt elk eiwit streng af, zo kunnen enzymen de peptide bindingen aanvallen. Hydrochloric acid zet ook de inactieve vorm van het enzym pepsinogen om in de actieve vorm pepsin. Pepsin verdeeld grote polypeptides in kleine polypeptides en aminozuren.

In dunne darm: verschillende dunne darm en pancreas enzymen hydrolyseren de kleine peptides in nog kortere peptide ketens, tripeptides, dipeptides, aminozuren. Dan splitst het enzym peptidase (zit op membraan oppervlak van de darmcel) de meeste dipeptides en tripeptides in single aminozuren. Maar een paar peptides komen in het bloed.

Eiwitsynthese

  • Eiwit uit voeding – aminozuren – lichaamseigen eiwit.
  • Code voor maken eiwitten zijn opgeslagen in DNA.
  • Genexpressie.

 

Functies eiwitten:

  1. bouwstenen groei en onderhoud (huid, spieren, bloed, bot, haar, nagels)
  2. enzymen
  3. hormonen (bv. Insuline)
  4. reguleren vochtbalans (met name albumine)
  5. zuur-base regulators (buffers)
  6. transporters (hemoglobine, lipoproteinen)
  7. anitlichamen
  8. bron van energie en glucose

Eiwitmetabolisme: stikstofbalans – bij gezonde mensen:

  • eiwitsynthese = eiwitafbraak
    • inname stikstof, N= uitscheiding N in urine (95%), feces en zweet.
  • Bij kinderen, zwangeren en herstel ziekte:
    • Positieve stikstof balans: N in > N uit; eiwitsynthese > afbraak – bij uithongering, (brand)wonden, infectie:
    • negatieve stikstof balans: N in < N uit; eiwitafbraak > synthese. Afbraak spiermassa en andere lichaamseiwitten voor energie.

Eiwitmetabolisme: deaminatie aminozuren:

Aminozuren worden afgebroken worden ze eerst deaminated (weghalen van nitrogen aminogroep). Deaminatie produceert ammonia (NH3) en ketozuur, de cellen laten dit vrij en komt in bloed terecht. De lever kan ammonia opnemen en omzetten tot ureum, is minder toxisch. Ureum wordt weer terug gebracht naar bloedbaan. De productie van ureum verhoogd zodra eiwit dieet omhoog gaat. Totdat het zijn maximum behaalt van 250 gram per dag. De lnieren filtert ureum uit het bloed, dus de amino nitrogen komt in urine terecht.

Ketozuur gebruikt voor productie van:

  • niet essentiele aminozuren
  • glucose
  • vet
  • ketonlichamen

Ureum in lever: ammonia + carbondioxide.

Eiwitrijk dieet (van belang bij “schaarste”) bepaald door 2 factoren:

  • Aminozuursamenstelling
    • voldoende essentiële aminozuren
    • voldoende stikstof (en energie) voor synthese niet-essentiële aminozuren
  • Ver teerbaarheid eiwitten tot aminozuren
    • eiwitbron (dierlijk 90-99% verteerbaar, plantaardig 70-90% verteerbaar)
    • andere voeding tegelijk ingenomen

Vegetarisch dieet:

  • plantaardige eiwitten: minder ‘kwaliteit’ (aminozuurpatroon, verteerbaarheid) minder eiwit/gram.
  • Gebruik complementaire eiwitbronnen: planteneiwit met essentiele aminozuren gecombineerd met een planteneiwit met andere  essentiele aminozuren (bijvoorbeeld granen en peulvruchten)

Aanbevolen aantal eiwit: 0,8 g/kg lichaamsgewicht per dag. Of 10-25E% in NL.

Belangrijkste voedinsproducten die eiwitten bevatten: vlees, melkproducten en graanproducten.